Bajka o Rašce i inne reportaże sportowe - Ota Pavel

Sportowiec to też człowiek

Ta niewielka objętościowo książeczka trafiła do mnie jako podarek. Muszę przyznać, że miałam pewne obawy, co do zawartości, bo jednak reportaż sportowy to nie jest gatunek literacki, po który chętnie sięgam. Niepotrzebnie. Okazało się bowiem, że to zbiór interesujących historii o ludziach i sile ich ducha.

Ota Pavel opowiada o czeskich sportowcach, których nazwiska są już dziś być może zapomniane, albo w ogóle nieznane, jeśli ktoś, podobnie jak ja, nie śledzi z zapałem wydarzeń sportowych, a tym bardziej nie interesuje się historią sportu. Jednak nawet takim ignorantom, jak ja, książka powinna się spodobać, ponieważ autor pisze o nich w wyjątkowy sposób. Pokazuje nie tyle zawodników, co zwykłych ludzi, ich wątpliwości, walkę z przeciwnościach losu, a przede wszystkim z samym sobą, ze swoimi słabościami. Widzimy, jak dzięki ciężkiej pracy, wytrwałości i marzeniom osiągają sukcesy. 

Zbiór zawiera dziewięć historii. Jedne są lepsze, inne gorsze, ale wszystkie napisane ładnym językiem i wypełnione emocjami. Tytułowa "Bajka o Rašce" to opowieść o wielokrotnym mistrzu narciarskim Jiřím Rašce. Jest to nie tylko najbardziej ubaśniowiony tekst w książce, ale też najpiękniejszy. Takie wzbogacenie prawdziwych wydarzeń o elementy stworzone w wyobraźni autora dało w efekcie historię, która wciąga w swój świat; opowieść, z której płynie ciepło i humor. Pokazuje ona też komunistyczną rzeczywistość Czechosłowacji i ówczesne podejście do sportowców. Zresztą ta kwestia poruszana jest prawie we wszystkich reportażach. Najmocniej jest ona zaznaczona w opowieści o kolarzu Janie Veselý "Kiedy ci nie idzie". Nie dziwi jego zgorzknienie, gdy po latach intensywnych treningów, kombinowania skąd wziąć pieniądze na życie i naprawy roweru, po zdobyciu wielu medali, za które nie dostało się ani grosza, okazuje się, że cała ta praca i sukcesy nie mają znaczenia. Bo kiedy przychodzi chwila słabości, kiedy organizm odmawia posłuszeństwa i trzeba przerwać wyścig, Czechosłowacki Związek Sportowy nakłada na człowieka karę i każe zwrócić tytuł Zasłużonego Mistrza Sportowego.

Wyjątkowo dużych emocji dostarczył mi tekst "Wejście na Eiger" - historia pierwszego czechosłowackiego wejścia zespołu Radovan Kuchař i Zdeno Zibrínu na najbardziej wysunięty na wschód szczyt Alp Berneńskich. Pavel opisał to wydarzenie niezwykle plastycznie, dzięki czemu z łatwością wczułam się w ich sytuację. Spadające kamienie, nocowanie w szczelinach skalnych, chwile zwątpienia i strachu, potoki wody uniemożliwiające wspinaczkę, a za chwilę lód, w który hak za nic nie chce się wbić. Niesamowite, ileż to potrzeba wewnętrznej siły, zapału, ale i pewnie natury ryzykanta, żeby podjąć się takiego ciężkiego, niebezpiecznego wyzwania. Naprawdę podziwiam. 

Drugim pod względem długości tekstem po "Bajce.." jest opowieść o Emilu Zátopku - biegaczu, którego świat sportowy nazywał Czeską Lokomotywą. "O tym, jak pobiegł Zátopek" opowiada o jego młodości, o tym, jak zaczęła się jego miłość do biegania, niezwykłej pracowitości i nowatorskich metodach treningu. Poznamy też historię sławetnego występu na igrzyskach olimpijskich w roku 1952, kiedy to wystartował w trzech konkurencjach: w biegach na 5000 metrów, na 10.000 metrów oraz w biegu maratońskim i po każdej z nich stanął na najwyższym stopniu podium. W swoich czasach zdobył wszystko, co było do zdobycia, pobił wszelkie ówczesne rekordy: olimpijskie i świata. Do tego był serdeczny, otwarty i porozumiewał się w siedmiu językach. Niezwykła postać.

Zdecydowanie warto zaznajomić się z tym nietypowym zbiorem reportaży sportowych. Daje on możliwość poznania ciekawych ludzi, ale też pokazuje, że sukces wymaga pracy oraz wytrwałości. Ten wniosek jest o wiele bardziej uniwersalny i pozaczasowy. Bo nie jest tak tylko w sporcie. To dotyczy każdej dziedziny. Jeśli chce się być w czymś naprawdę dobrym, to trzeba ćwiczyć, ćwiczyć i jeszcze raz ćwiczyć. Nie wystarczy jedynie położyć się i marzyć. Trzeba każdego pracować, żeby te marzenia się spełniły. Inspirująca lektura.



Tytuł: Bajka o Rašce i inne reportaże sportowe
Tytuł oryginału: Pohádka o Raškovi
Autor: Ota Pavel
Tłumaczenie: Justyna Wodzisławska
Seria: Stehlík
Wydawca: Dowody na istnienie
Rok wydania: 2016
Liczba stron: 160
ISBN: 978-83-943118-5-8

W ciemność - Anna Bolavá

Droga do unicestwienia

Anna Bolavá (właśc. Bohumila Adamová) zaczynała jako poetka. "W ciemność" to jej debiut prozatorski, który w Czechach nie tylko został zauważony, ale zdobył także nagrodę Magnesia Litera w kategorii Proza. Mój kontakt z tą książką nie był łatwy. Autorce udało się wzbudzić we mnie szereg emocji, które sprawiały, że powieść porzucałam, by za jakiś czas znów do niej wracać, dając się wciągnąć w mroczny, ciężki, niepokojący, destrukcyjny nastrój wypełniający jej kartki. 

"W ciemność" to historia Anny Bartákovej, kobiety w średnim wieku, której rytm życia wyznaczają cowtorkowe wizyty w skupie ziół. Jest ona nie tylko bohaterką powieści, ale i narratorką. To jej oczami obserwujemy świat i to ona decyduje, co nam pokazać. Ma to swoje minusy - nie wiemy, co doprowadziło ją do sytuacji, w której się teraz znajduje, czemu jest taka, nie znamy jej przeszłości. Możemy jedynie snuć przypuszczenia na podstawie strzępów informacji, które nam przekazuje, ale nigdy nie będzie to pełny obraz. W sumie to tak, jak w życiu - też niejednokrotnie oceniamy innych nie znając motywów, jakimi się kierują, czy np. przykrych doświadczeń życiowych, które mogły wpłynąć na ich podejście do ludzi.

Jaka zatem jest Anna? Poznajemy kobietę samotną, unikającą ludzi, schorowaną, która poświęciła swoje życie zbieraniu ziół. Jak mówi o sobie: "Niczego innego już w życiu nie pragnę. Tylko żeby udał się kolejny dzień i żeby wtorek przyszedł jak najszybciej. Żeby tak bardzo nie bolało, a do skupu trafił jeszcze jeden pełny, przewiązany sznurkiem worek". W miarę czytania okazuje się, że pasja do ziół przeradza się coraz bardziej w obsesję, a jednocześnie jest formą ucieczki od rzeczywistości i przeszłości. Zioła obecne były w jej życiu od dziecka (zbieraczką ziół była jej ukochana babcia), ale kiedyś żyła bliżej ludzi - spędzała czas ze swoimi kuzynkami, skończyła studia, tłumaczyła książki, miała męża. Czemu to wszystko porzuciła? Czy tak bardzo została zraniona? Teść zatruwał jej życie? Nie mogła spełnić się w macierzyństwie? Miała dosyć zabiegania, pędzącego do przodu świata? Pragnęła spokoju i wolności, życia bliżej natury? Jak wspomniałam, motywów można się tylko domyślać. Jedyne, co jest pewne, to obserwowany przez czytelnika stopniowy rozpad duszy, ciała i umysłu bohaterki. Anna zapada się w ciemność. Stopniowo zamyka się we własnym świecie wypełnionym zapachem roślin i szelestem suszonych ziół. Nie są ważne potrzeby ciała, zdrowie, czy inni ludzie. Najważniejsze staje się zebranie pełnego worka drogocennych liści czy kwiatów, bez względu na koszty. Rzeczywistość się zaciera, umysł zaczyna płatać figle. Momentami (głównie w drugiej połowie książki) trudno było zorientować się, czy to co się dzieje jest naprawdę, czy może to już wytwór umysłu Anny.  

Bolavá stworzyła bohaterkę, która nie wzbudza specjalnej sympatii, raczej niechęć i niezrozumienie. Może ze względu na to, że decyzja Anny o odsunięciu się od świata była świadoma. Nie chce pomocy z własnego wyboru. Są jednak również fragmenty, kiedy bardziej odkrywa siebie - swój ból, tęsknotę, samotność, niemożność odnalezienia się we współczesnym świecie - wtedy trudno poczuć coś innego niż współczucie. Ma się wówczas wrażenie, że ta jej nieprzyjemna natura to forma zbroi, która ma chronić jej wrażliwe wnętrze. Wniosek nasuwa się jeden: tak naprawdę to my sami potrafimy być swoimi najgorszymi wrogami, nie potrzebujemy nikogo do pomocy. Wkraczamy na drogę, być może nie zawsze świadomie, prowadzącą prosto ku autodestrukcji.

Jest to książka, w której panuje porządek chronologiczny (poznajemy zielarkę dzień po dniu), choć jednocześnie pełno tu niedopowiedzeń oraz niejasności. Język jest rzeczowy, niezbyt poetycki, równocześnie nie brakuje emocji. "W ciemność" to przede wszystkim opowieść o wyobcowaniu, destrukcji ciała i duszy, ale także o naturze, jej rytmie, pięknie i miłości do niej. W tle historii Anny poznać można też małe, czeskie miasteczko z ludźmi, którzy wszystko o sobie wiedzą, obmawiają i wyśmiewają, jeśli ktoś się od nich różni. Pojawiają się też inne postaci, chociażby kuzynki głównej bohaterki, i żadna z nich również nie wydaje się mieć specjalnie udanego życia. Nie jest to lekka lektura, ale też nie pozwala o sobie tak szybko zapomnieć.


Tytuł: W ciemność
Tytuł oryginału: Do tmy 
Autor: Anna Bolavá
Tłumaczenie: Agata Wróbel
Seria: Czeskie Klimaty
Wydawca: Książkowe Klimaty
Rok wydania: 2017
Liczba stron: 300
ISBN: 978-83-65595-57-7