Ostatnimi czasy dosyć często sięgam po literaturę popularnonaukową. Myślę, iż w tym roku ten trend się utrzyma, zwłaszcza że już parę pozycji stoi na półkach i czeka na przeczytanie. Tym razem sięgnęłam po książkę, która zabiera czytelnika w głębiny oceanu. Napisał ją profesor filozofii, Peter Godfrey-Smith, specjalizujący się w filozofii biologii oraz w filozofii umysłu.
O czym są "Inne umysły"? Okładka i podtytuł sugerują, że o ewolucji świadomości oraz ośmiornicach. Można powiedzieć, że o tym właśnie jest. Z grubsza. Jak na filozofa przystało, nie mogło również zabraknąć rozważań natury filozoficznej, które harmonijnie wplecione są w opowieść biologiczną. Według mnie te rozmyślania decydują o tym, że książka ta wyróżnia się spośród innych pozycji popularnonaukowych. To, ogólnie mówiąc, takie połączenie biologii oraz filozofii, czyli coś innego niż zwykle; nie tylko fakty naukowe, czy niepotwierdzone teorie, ale i zaduma, refleksja, próba zrozumienia otaczającej nas natury, a także nas samych.
Wychodząc od ewolucji materii, autor stara się zrozumieć w jaki sposób ze zlepku komórek, które tworzą ciało (materię) wyłoniła się świadomość i inteligencja. Czemu służy układ nerwowy? Jakie były pierwsze zwierzęta, u których pojawił się jakiś rodzaj subiektywnego doświadczenia? Jak mogło wyglądać ich życie? Czy złożona myśl wymaga obecności języka? Jaka jest rola naszej mowy wewnętrznej?
Dużo miejsca autor poświęca głowonogom. Przeczytamy nie tylko o ich ewolucji, ale też o budowie ich ciała, układzie nerwowym, umiejętności zmieniania barw oraz zachowaniu. Jeśli chodzi o ten ostatni aspekt, to Godfrey-Smith pisze o nim z własnego doświadczenia. Jest on zapalonym nurkiem i wiele godzin spędził na obserwacji mątw i ośmiornic. Widział, jak ze sobą walczą, spółkują, zmieniają kolor, ale i umierają. Co zatem daje taki rozległy system nerwowy, jakim mogą pochwalić się głowonogi, skoro żyje się jedynie dwa lata? Dlaczego jedne organizmy żyją setki lat, a inne zaledwie rok? Czemu się starzejemy?
"Inne umysły" to naprawdę interesująca książka. Dowiedziałam się paru nowych rzeczy, bliżej poznałam podwodny świat głowonogów i ich innych umysłów, wraz z autorem zastanawiałam się na nad różnymi zagadnieniami. Dodatkowym atutem są załączone zdjęcia - w tekście czarno-białe, na końcu kolorowe - przedstawiające podmorskich bohaterów niniejszej pozycji. Warto poświęcić jej trochę czasu, nie tylko szybko przeczytać. Myślę, że wtedy więcej wyniesie się z lektury.
Tytuł: Inne umysły. Ośmiornice i prapoczątki świadomości
Tytuł oryginału: Other minds: the octopus, the sea and the deep origins of consciousness
Autor: Peter Godfrey-Smith
Tłumacz: Mikołaj Adamiec-Siemiątkowski
Wydawca: Copernicus Center Press
Data wydania: wrzesień 2018
Liczba stron: 280
ISBN: 978-83-7886-403-5
